ΑΚΡΩΤΗΡΙΟ ΠΕΤΑΣΟΣ ΝΗΣΟΥ ΛΗΜΝΟΥ: ΑΝΑΓΚΗ ΔΙΑΣΩΣΗΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ

ΑΚΡΩΤΗΡΙΟ ΠΕΤΑΣΟΣ ΝΗΣΟΥ ΛΗΜΝΟΥ:


  1. 1.Εισαγωγή

 

Η Λήμνος είναι το όγδοο σε μέγεθος ελληνimage006ικό νησί και βρίσκεται στο ΒΑ Αιγαίο σε ίση σχεδόν απόσταση από το Άγιον Όρος και τα στενά του Ελλησπόντου (εικ. 1). Η καίρια γεωγραφική της θέση καθόρισε την ιστορική πορεία της ως γέφυρα επικοινωνίας μεταξύ Ανατολής και Δύσης, ιδιαίτερα στα αρχαία χρόνια, γεγονός που βίαια ανατράπηκε για πολιτικούς λόγους τον 20ο αιώνα, όταν ο Εύξεινος Πόντος έγινε πάλι «άξενος». Σήμερα, τα δεδομένα έχουν πάλι αλλάξει και διανοίγονται νέες προοπτικές επικοινωνίας με τον Βαλκανικό κόσμο και τις χώρες της Μαύρης Θάλασσας.

 

Η φυσική μορφολογία της Λήμνου (ηφαιστειογενή και εύφορα εδάφη, χαμηλοί λόφοι, αμμοθίνες, προφυλαγμένοι όρμοι, φυσικά λιμάνια, μικρά ακρωτήρια), μαζί με τα ανθρωπογενή και φυσικά οικοσυστήματα (όπως αγροί, φρυγανότοποι, παραθαλάσσια βλάστηση, υπολείμματα δρυοδασών) δημιούργησαν μία σειρά χαρακτηριστικών τοπίων, που διαμόρφωσαν το χαρακτήρα και τον πολιτισμό του νησιού.

Εικ. 1: Λήμνος, σταυροδρόμι του Αιγαίου.


H παρουσία του ανθρώπου, μοναδικού διαχειριστή του φυσικού και συνεπώς και του πολιτιστικού περιβάλλοντος, χρονολογείται στη Λήμνο ήδη από τηνimage008 επιπαλαιολιθική περίοδο (12.000 – 10.000 π.Χ. περίπου), όπως διαπιστώνεται από τις πρόσφατες έρευνες στο ΝΑ τμήμα του νησιού που πραγματοποιεί ο καθηγητής Νίκος Ευστρατίου του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, σε συνεργασία με την Κ΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων.

 

Από το πλήθος των τόπων φυσικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος του νησιού, θα μας απασχολήσει το Ακρωτήριο Πέτασος (εικ. 2) –που καθορίζει την τοπογραφία της Μύρινας– καθώς προβάλλεται σήμερα άμεση ανάγκη προστασίας και διαχείρισής του, με στόχο την:

 

  • Ανάδειξη του φυσικού τοπίου που συνδέεται άρρηκτα με το Κάστρο της Μύρινας και ολοκληρώνει την εικόνα του (τοπιακή ενότητα ).

 

  • Ανάδειξη του αρχαιολογικού και ιστορικού τοπίου της πόλης που συνδέεται με τη μυθολογία και τη συλλογική μνήμη του τόπου.

 

  • Διατήρηση της αξίας των ισχυρών τοπόσημων της πόλης που μπορούν να προσδίδουν στο διηνεκές– σημαντικά οφέλη στην κοινωνία όλου του νησιού. Οφέλη που συνδέονται με την αυτογνωσία, την ποιότητα ζωής, τον τουρισμό και την οικονομία του τόπου.

 Εικ. 2: Χάρτης της Μύρινας

  • Αποτροπή της οικιστικής ανάπτυξής του, που θα αλλοίωνε καθοριστικά το τοπίο και θα απαξίωνε τη συλλογική μνήμη για το χώρο

 image010

Εικ. 3: Το κάστρο της Μύρινας και ο Ρωμέικος Γιαλός από τον Πέτασο.

 

image012 

Εικ. 4: Ο Ρωμέικος Γιαλός και Πέτασος, από το κάστρο της Μύρινας.


  1. 2.Δεδομένα φυσικού τοπίου

 

Το Ακρωτήριο Πέτασος, βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Λήμνου, περίπου 900 μ. βόρεια του Κάστρου της Μύρινας και σε άμεση οπτική επαφή με αυτό (εικ. 2). Αποτελεί επομένως αναπόσπαστο τμήμα της τοπιακής ενότητας του Κάστρου, το οποίο λειτουργεί ως ισχυρό τοπόσημο καθώς υπήρξε ο πυρήνας του οικισμού από την εγκαθίδρυσή του ως και τη νεότερη ιστορία του. Η σημασία του Κάστρου στα νεότερα χρόνια αναδεικνύεται από το γεγονός ότι από τα μέσα του 18ου αιώνα ως το 1950 περίπου η πόλη της Μύρινας μετονομάζεται σε Κάστρο και οι κάτοικοί της αποκαλούνται Καστρινοί. Από το 1955 και έπειτα η πόλη ενδύθηκε και πάλι το αρχαίο της όνομα, Μύρινα.

 

Ειδικότερα, ο Πέτασος από τη νότια πλευρά του, μαζί με το λόφο του Κάστρου, σχηματίζει μία μεγάλη δυτική αγκαλιά που αγναντεύει το Άγιον Όρος (εικ. 3, 5). Η απάνεμη αυτή παραλία (εικ. 4) διαχωρίζεται από τη μικρή χερσόνησο του Μετεωρολογικού Σταθμού στη παραλία των Ρηχών Νερών στα βόρεια και σε αυτή του Ρωμέικου Γιαλού στα νότια (εικ. 5). Από τη βόρεια πλευρά του Ακρωτηρίου, αναπτύσσεται επίσης η μεγάλη παραλία του Αυλώνα και ένα φυσικό αγκυροβόλιο, κοντά στις βραχονησίδες γνωστές ως «Νησούδια» ή «Σκύλες» (εικ. 6).

 

Πέρα από τη σχέση του με το Κάστρο, το Ακρωτήριο Πέτασος εξαιτίας της θέσης και του σχήματός του αποτελεί για την πόλη της Μύρινας ένα αυτοτελές και διακριτό σημείο αναφοράς από αέρα, γη και θάλασσα. Είναι το σήμα–σύμβολο, το οποίο παραπέμπει, τόσο λογικά όσο και διαισθητικά, στο φυσικό βόρειο όριο της πόλης, στη μυθολογική απαρχή της και σε στοιχεία της ιστορίας της.

Ως προς το φυσικό περιβάλλον, σημειώνεται ότι στο Ακρωτήριο Πέτασος απαντάται ο οικότοπος 2260 –δηλαδή θίνες με βλάστηση σκληρόφυλλων θάμνων (Cisto-Lavenduletalia, Cisto-Lavanduletea, Ononido-Rosmarinetea, Quercetea ilicis). Ο τύπος αυτός οικοτόπου είναι συνήθως οπισθοθινικός και μερικές φορές αναπτύσσεται σε σταθεροποιημένες εσωτερικές θίνες με φρυγανικό χαρακτήρα (εικ. 8, 9, 10, 11). Σε ορισμένες περιπτώσεις αποτελεί μεταβατικό στάδιο από τις κινούμενες θίνες προς τις κοινότητες φρυγάνων. Ως τμήμα αμμοθινικών συστημάτων είναι σημαντικό για τη διατήρηση της ισορροπίας τους και η οικολογική αξία του σχετίζεται με τις λειτουργίες της συγκράτησης της άμμου, της σταθεροποίησης της ακτογραμμής και της προστασίας των κοινοτήτων του εσωτερικού. Η διατήρησή του αποτελεί προτεραιότητα λόγω της μεγάλης υποβάθμισης των αμμοθινικών, ιδιαίτερα των οπισθοθινικών, οικοτόπων στην Ελλάδα και ακόμη περισσότερο στο Αιγαίο κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Οι κυριότερες απειλές αυτού του τύπου οικοτόπου είναι η απώλεια ενδιαιτήματος και η διάσπαση της συνέχειας του (Ντάφης et al. 2001).

 

Ο Πέτασος καλύπτεται από χαμηλή, πυκνή, θαμνώδη βλάστηση με κυρίαρχο είδος την Αστοιβιά (Sarcopoterium spinosum). Επίσης στην περιοχή υπάρχει Γαλατσίδα (Euphorbia characias), Ακόνιζα (Dittrochia viscosa), και Φιτιλάκι (Ballota acetabulosa).

image014


 

 

image016

Εικ. 5: Νότια πλευρά Πέτασου.

Εικ. 6: Βόρεια πλευρά Πέτασου.

image018 

Εικ. 7: Ο Πέτασος από το κάστρο της Μύρινας.

Όσο αφορά την πανίδα, στον Πέτασο δεν έχει γίνει εστιασμένη μελέτη, παρόλα αυτά, η πανίδα της περιοχής δεν διαφέρει από το σύνολο του νησιού. Η ερπετοπανίδα της Λήμνου έχει μελετηθεί επαρκώς (Schneider, 1986; Valakos et al. 2008). Στο νησί απαντώνται συνολικά 13 είδη ερπετών, ενώ από αυτά τα 9 (4 είδη φιδιών, 4 είδη σαύρας και 1 είδος χερσαίας χελώνας) εξαπλώνονται σε ενδιαιτήματα όπως του Πέτασου. Όσο αφορά τα θηλαστικά, τα πιο κοινά είδη που απαντώνται στη Λήμνο είναι το αγριοκούνελο (Oryctolagus cuniculus), ο σκαντζόχοιρος (Erinaceus concolor) και ο ασφάλακας (Spalax leucodon). Η ορνιθοπανίδα της περιοχής δεν έχει μελετηθεί. Αναμένεται η παρουσία τυπικών ειδών πουλιών που διαβιούν σε φρυγανότοπους όπως η νησιωτική πέρδικα (Alectoris chukar) ενώ μεγαλύτερη ποικιλία, κυρίως σε αρπακτικά και στρουθιόμορφα, αναμένεται να υπάρχει κατά τις μεταναστευτικές περιόδους. Τέλος, με δεδομένο ότι η Λήμνος αποτελεί σημαντική περιοχή αναπαραγωγής για το κιρκινέζι (Falco naumanni), το είδος εμφανίζεται και στην περιοχή του Πέτασου.

 

 

  1. 3.Η ζώσα μνήμη και το αρχαιολογικό τοπίο

 

3.1.α. Μυθολογικά στοιχεία

 

Ο Ήφαιστος, ο θεός– προστάτης της μεταλλουργίας, δικαιολογημένα λατρευόταν στο ηφαιστειογενές νησί της Λήμνου. Σύμφωνα με τις μυθολογικές πηγές οι πρώτοι κάτοικοι του νησιού, οι Σίντιες, τον περιέθαλψαν καθώς τον βρήκαν ταλαιπωρημένο ύστερα από την πτώση του από τον Όλυμπο. Ευγνώμων ο θεός της φωτιάς και της μεταλλουργίας εγκατέστησε το εργαστήρι του στο όρος Μόσχυλος ή Μόσυχλος και θεωρούσε έκτοτε τη Λήμνο ως την επίγεια κατοικία του. Η λατρεία του, μαζί με τη λατρεία των Καβείρων, των πιστών βοηθών του, ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη στο νησί.

 image020

Εκείνη την εποχή, ο βασιλιάς της Λήμνου Θόαντας παντρεύτηκε τη Μύρινα, κόρη του Κρηθέα, βασιλιά της Ιωλκού και απέκτησε μία κόρη, την Υψιπύλη1. Την ίδια περίοδο η θεά Αφροδίτη, γοητευμένη από τη δύναμη και την ομορφιά του θεού Άρη, απάτησε το σύζυγό της, Ήφαιστο. Ο Ήλιος φανέρωσε στο θεό της φωτιάς την παράνομη σχέση και εκείνος με τέχνασμα συνέλαβε τους εραστές, τους οποίους γελοιοποίησε μπροστά στα μάτια των άλλων θεών. Με αφορμή το γεγονός αυτό, οι Λημνιές μίσησαν την Αφροδίτη και έκριναν πως είναι ανάξια να της προσφέρουν τιμές. Η θεά θυμωμένη με όσα συνέβησαν και θέλοντας να προστατεύσει τα δικαιώματα της, τους έστειλε δια θαλάσσης ένα αρωματοδοχείο. Ενθουσιασμένες από το εύρημα, γριές και νιές αλείφθηκαν με το άρωμα αγνοώντας ότι αυτό προκαλεί κακοσμία που θα τις έκανε αποκρουστικές στους άνδρες τους, οι οποίοι έκτοτε έφερναν γυναίκες από τη Θράκη.

 

Οι Λημνιές ορκίστηκαν να πάρουν εκδίκηση σκοτώνοντας όλους τους άνδρες. Πράγματι οργάνωσαν μεγάλη γιορτή, μέθυσαν τους άνδρες και έπειτα τους σκότωσαν και τους πέταξαν από τον Πέτασο. Μόνο ένας ξέφυγε της βαριάς μοίρας, ο βασιλιάς Θόαντας, καθώς η θυγατέρα του, η Υψιπύλη, τον φυγάδευσε, κλείνοντάς τον σε ένα κιβώτιο που το έριξε στη θάλασσα.


                                                                                             Εικ. 8: Άγρια χλωρίδα, Ακρωτήριο Πέτασος.

 image022

 

                                                                                     Εικ. 9: Φωλιά μικρού ζώου, Ακρωτήριο Πέτασος.

Το μίασμα της πράξης τους ήταν βαρύ γι’ αυτό και επικράτησε η φράση «λήμνια κακά». Η εξιλέωση του ανοσιουργήματος ήρθε με τον Ιάσονα κατά τη διάρκεια της αργοναυτικής εκστρατείας στην Κολχίδα. Οι Αργοναύτες σταμάτησαν στη Λήμνο, όπου και παρέμειναν για δύο χρόνια. Ο Ιάσονας παντρεύτηκε την Υψιπύλη, με την οποία απέκτησε δυο γιούς, τον Οινέα και το Θόα, ενώ και οι υπόλοιποι Αργοναύτες έσμιξαν με τις Λημνιές. Η παραμονή των Αργοναυτών στο νησί επανέφερε τη δημογραφική του ισορροπία.

 

3.1.β. Ο αντίκτυπος του μύθου στην αρχαιότητα και σήμερα

 

Το μυθολογικό αυτό θέμα ήταν γνωστό στην αρχαιότητα γι’ αυτό και αναφέρεται από ιστορικούς, ενώ αποτέλεσε αντικείμενο έμπνευσης για τους μεγάλους τραγικούς ποιητές και θέμα διδασκαλίας για τους πολίτες στα θέατρα της εποχής. Δυστυχώς, όμως, καμία τραγωδία δε διασώθηκε μέχρι σήμερα, η οποία πιθανόν θα φώτιζε άγνωστες πτυχές του μύθου και της ιστορίας.

 

Από την τραγωδία του Σοφοκλή «Λήμνιαι» διασώθηκε μία και μόνη φράση που εντείνει ακόμη περισσότερο την περιέργεια και τη φαντασία μας σχετικά με την υπόθεση: «Άθως σκιάζει νώτα λημνίας βοός». Ο Αισχύλος, επίσης, στην τραγωδία του «Χοηφόρες» χαρακτήρισε το φονικό ως κατάπτυστον: «Κακών δε πρεσβεύεται το Λήμνιον λόγω βοάται δ’ αεί τόθεν κατάπτυστον ήκασεν δε τις το δεινόν αν Λημνίοισι πήμασιν».

 

Ο αντίκτυπος του μύθου ήταν τόσο ισχυρός στη συνείδηση του κόσμου που επηρέασε και περιοχές γειτονικές του Πέτασου. Εικάζεται πως ο συνοικισμός Ανδρώνι, ο οποίος βρίσκεται στην προέκταση του Ακρωτηρίου ακριβώς ανατολικά του, πήρε το όνομά του από το συμβάν της ανδροκτονίας και ονομάστηκε Ανδροφώνι, και από παραφθορά Ανδρώνι2. Η αφήγηση των «λήμνιων κακών» επιβίωσε στην προφορική λαϊκή παράδοση, όπου μάλιστα δεν προσδιορίζεται συνήθως ο τόπος του Ακρωτηρίου ή του οικισμού του Ανδρωνίου, είτε γιατί ήταν ευρέως γνωστός είτε γιατί επισκιάσθηκε το τοπωνύμιο από image024την αποτρόπαια πράξη. Αυτό παρατηρείται και στις αναφορές των περισσότερων ξένων περιηγητών που ασχολήθηκαν με το νησί της Λήμνου.

 

Εξαίρεση αποτελούν ο Piri Reis, ο Louis De Launay, ο Alexander Conze και ο Henry Hauttecoeur, οι οποίοι αναφέρονται σαφώς στον τόπο του άγριου τελετουργικού. Μάλιστα, ο Louis De Launay αναφέρει μια ενδιαφέρουσα πληροφορία, ότι κάποιοι από τους άνδρες όταν τους πέταξαν από τον Πέτασο προσπάθησαν να φθάσουν στην ακτή του γειτονικού νησιού, στο Ανδρί (βράχος των ανδρών). Καθώς όμως δεν υπάρχει γειτονικό νησί εικάζεται ότι η διήγηση αναφέρεται στις βραχονησίδες γνωστές ως «Νησούδια» ή «Σκύλες» βόρεια του Πέτασου στον κόλπο του Αυλώνα.

 

Η ισχύς της συλλογικής μνήμης διέσωσε στην πάροδο των αιώνων τα ονόματα του Πέτασου και του Ανδρωνίου, ως τόπους που συνδέονται με μία από τις πιο αποτρόπαιες πράξεις του αρχαίου κόσμου, από εκείνες που έμειναν στην ιστορία ως διδάγματα των κατοπινών γενεών. Η ίδια η μνήμη άλλωστε, αποτελεί τμήμα του άυλου πολιτισμού μας.


Εικ. 10: Βλάστηση σκληρόφυλλων θάμνων στον Πέτασο.

 

 

Εικ. 11: Φωλιές αγριοκούνελων στον Πέτασο.

Ο αντίκτυπος του μύθου ήταν τόσο ισχυρός στη συνείδηση του κόσμου που επηρέασε και περιοχές γειτονικές του Πέτασου. Εικάζεται πως ο συνοimage026ικισμός Ανδρώνι, ο οποίος βρίσκεται στην προέκταση του Ακρωτηρίου ακριβώς ανατολικά του, πήρε το όνομά του από το συμβάν της ανδροκτονίας και ονομάστηκε Ανδροφώνι, και από παραφθορά Ανδρώνι2.

 

Η αφήγηση των «λήμνιων κακών» επιβίωσε στην προφορική λαϊκή παράδοση, όπου μάλιστα δεν προσδιορίζεται συνήθως ο τόπος του Ακρωτηρίου ή του οικισμού του Ανδρωνίου, είτε γιατί ήταν ευρέως γνωστός είτε γιατί επισκιάσθηκε το τοπωνύμιο από την αποτρόπαια πράξη. Αυτό παρατηρείται και στις αναφορές των περισσότερων ξένων περιηγητών που ασχολήθηκαν με το νησί της Λήμνου.

 

Εξαίρεση αποτελούν ο Piri Reis, ο Louis De Launay, ο Alexander Conze και ο Henry Hauttecoeur, οι οποίοι αναφέρονται σαφώς στον τόπο του άγριου τελετουργικού. Μάλιστα, ο Louis De Launay αναφέρει μια ενδιαφέρουσα πληροφορία, ότι κάποιοι από τους άνδρες όταν τους πέταξαν από τον Πέτασο προσπάθησαν να φθάσουν στην ακτή του γειτονικού νησιού, στο Ανδρί (βράχος των ανδρών). Καθώς όμως δεν υπάρχει γειτονικό νησί εικάζεται ότι η διήγηση αναφέρεται στις βραχονησίδες γνωστές ως «Νησούδια» ή «Σκύλες» βόρεια του Πέτασου στον κόλπο του Αυλώνα.

Εικ. 11: Φωλιές αγριοκούνελων στον Πέτασο

Η ισχύς της συλλογικής μνήμης διέσωσε στην πάροδο των αιώνων τα ονόματα του Πέτασου και του

Ανδρωνίου, ως τόπους που συνδέονται με μία από τις πιο αποτρόπαιες πράξεις του αρχαίου κόσμου, από εκείνες που έμειναν στην ιστορία ως διδάγματα των κατοπινών γενεών. Η ίδια η μνήμη άλλωστε, αποτελεί τμήμα του άυλου πολιτισμού μας.

 

3.2. Στοιχεία τοπωνυμίου

 

Η ονομασία του Ακρωτηρίου, Πέτασος ή Πετάσι, κατ’ άλλους είναι προελληνικής προέλευσης, κατ’ άλλους ερμηνεύεται ως πίλος που συνδέεται με τη μορφή του (καπέλο) ή γι’ άλλους προέρχεται από το ρήμα «πετάννυμι» που σημαίνει πετάω μακριά με αφορμή το μύθο που σχετίζεται με αυτόν.

 

Ως τοπωνύμιο συναντάται σε απογραφικό πρόσταγμα του 1407 (Ak. Russ. No 25), όπου υπάρχει η παρακάτω περιγραφή: «Εσώθυρον χωράφιον αρχόμενον από της ακτίνος του αιγιαλού, ένθα εστήρηκται πέτρα μαυροειδής και καμαροειδής, και από ταύτης διέρχεται δ’ όλον το παράλιον και ανέρχεται εις τον βουνόν τον Πέτασον μέχρι και των εκείσε κειμένων πετρών σορηδόν».

 

Πέρα από την ανάγκη ερμηνείας της προέλευσης του ονόματος του Πέτασου, έγινε προσπάθεια να ικανοποιηθεί και η ανάγκη ταύτισης της μορφής του. Έτσι, η ανθρώπινη φαντασία οδηγήθηκε σε πολλές ελκυστικές εικόνες σύνδεσής του, άλλοτε με λαούτο που εναπόθεσε ο οργανοπαίκτης μπρούμυτα στην επιφάνεια της θάλασσας, άλλοτε με κήτος που αναδύεται από τη θάλασσα κι άλλοτε με το δεξιό σκέλος μιας θερμής αγκαλιάς.

 image028

Εικ. 12: Αρχαιολογικός Χώρος Προϊστορικού Οικισμού Μύρινας.

 

 

Εικ. 13: Ιερό Αρτέμιδος στο ξενοδοχείο του Porto Myrina Palace.


Όλα αυτά εντείνουν ακόμη περισσότερο το μυστήριο του μυθικού θέματος που συνδέεται με τον Πέτασο και μαρτυρά ψήγματα, από τα πρώτα ίχνη της ανθρώπινης παρουσίας στο νησί και τ


σχέση του με την ηπειρωτική Ελλάδα και τους χρόνους της μητριαρχίας


.
image030

 

Εικ. 13: Ιερό Αρτέμιδος στο ξενοδοχείο του Porto Myrina Palace.


3.3. Δεδομένα αρχαιολογικού τοπίου

 

Η θέση του Πέτασου προσέλκυσε το ενδιαφέρον του ανθρώπου από πολύ νωρίς. Τα αρχαιολογικά κατάλοιπα που έχουν αποκαλυφθεί ως τώρα στην περιοχή του Πέτασου, αν και δεν έχουν μνημειακό χαρακτήρα, επιβεβαιώνουν τον πρωταγωνιστικό του ρόλο στην καθημερινή ζωή πολλών γενεών «Μυριναίων».

 

Στους προϊστορικούς χρόνους ανάγεται ο οικισμός της Μύρινας που εντοπίζεται στην περιοχή «Ρηχά Νερά», ΝΑ του Πέτασου (εικ. 12). Κατά την ανασκαφική έρευνα του πυρήνα του οικισμού που αναδείχθηκε πρόσφατα (2002-2004) από την Κ΄ ΕΠΚΑ σε επισκέψιμο αρχαιολογικό χώρο, αποκαλύφθηκαν εργαλεία και σύνεργα ψαρέματος, όπως και θαλασσινά είδη διατροφής (πεταλίδες, αχινοί, ψαροκόκαλα, κτλ). Τα ευρήματα αυτά οδηγούν στο συμπέρασμα ότι οι κάτοικοι του προϊστορικού οικισμού εκμεταλλεύονταν το γειτονικό τους όρμο, ο οποίος πιθανόν είχε χρησιμοποιηθεί ως αγκυροβόλιο.

 

Σε αυτή την άποψη οδηγεί και η σωστική ανασκαφική έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του έργου «Βιολογικός Καθαρισμός Μύρινας – Υπολειπόμενο τμήμα δικτύου αποχέτευσης» το 2007-2009, η οποία επιβεβαίωσε τη συνέχεια του προϊστορικού οικισμού της Μύρινας σε απόσταση μόλις 20 μ. από τη σημερινή ακτογραμμή. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχουν εντοπιστεί ίχνη του προϊστορικού αγκυροβολίου.

 image032

Από τους αρχαϊκούς ως και τους ελληνιστικούς χρόνους χρονολογήθηκαν τα κτιριακά λείψανα που εντοπίστηκαν κατά τη σωστική ανασκαφική έρευνα που πραγματοποιήθηκε εντός της ιδιοκτησίας του ξενοδοχείου Porto Myrina Palace και ταυτίστηκαν με υπαίθριο ιερό της Άρτεμης έξω από τα τείχη της πόλης (εικ. 13). Το ιερό περιλαμβάνει το κεντρικό λατρευτικό χώρο περιστοιχισμένο από τους βοηθητικούς χώρους για τη λατρεία. Στο ιερό εντοπίστηκαν και ολιγάριθμα λείψανα των ρωμαϊκών χρόνων.

 

Επίσης, στην παραλία του ξενοδοχείου απέναντι από τις βραχονησίδες «Νησούδια» ή «Σκύλες» εντοπίστηκε κτίριο που οι τοίχοι του κατευθύνονται στη θάλασσα, η χρήση του οποίου δεν είναι σαφής. Στην ίδια περιοχή, έρευνα της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων έχει εντοπίσει λείψανα που σχετίζονται με λιμενικές εγκαταστάσεις και χρίζουν συστηματικότερης διερεύνησης.

 

Στην κορυφή του Πέτασου, στη θέση «Κορακιές» (εικ. 14), αλλά και στη βόρεια ομαλή πλαγιά του Ακρωτηρίου διακρίνονται ανάμεσα στην πυκνή βλάστηση, τη φερτή άμμο και τους κατά τόπους λιθοσωρούς κατάλοιπα τοίχων (εικ. 15). 


Εικ. 15: Λίθοι στη βόρεια πλαγιά του Πέτασου.

Στους βυζαντινούς χρόνους η χερσόνησος του Πέτασου αναφέρεται ως περιοχή του Μούρτζουφλου3 στο βορειοδυτικό άκρο του νησιού, image034από το οποίο απέχει 6 περίπου ναυτικά μίλια προς νότο.

 

Στους νεότερους χρόνους, η σπουδαιότητα του Πέτασου για την καθημερινή ζωή των ανθρώπων φανερώνεται από την ύπαρξη πλήθους τοπωνυμίων για τις επιμέρους θέσεις του, τις οποίες σήμερα γνωρίζουν ελάχιστοι4. Οι ονομασίες αυτές οφείλονται είτε σε φυσικά χαρακτηριστικά του Πέτασου και της ευρύτερης περιοχής του είτε σε γεγονότα που διαδραματίστηκαν στα συγκεκριμένα σημεία. Σε κάποιες από αυτές τις θέσεις γίνεται αναφορά παρακάτω με κατεύθυνση από βορρά προς νότο (εικ. 16).

 

Στην παραλία του Αυλώνα, σύμφωνα με μαρτυρίες κατοίκων του Κάσπακα και του Ανδρωνίου, από τη θέση «Αβδελονέρ’» ως τη θέση «Μαυροπγάδα ή Βρωμοπγάδα» υπήρχαν αρχαία τείχη, τα οποία διακρίνονταν ως το 1950 περίπου. Σήμερα δεν είναι ορατά παρά ελάχιστα λείψανα που ίσως σχετίζονται με αυτά τα τείχη, ενώ κατά το μεγαλύτερο μέρος τους, σύμφωνα πάντα με τις μαρτυρίες ντόπιων, έχουν καταστραφεί. Στην καταστροφή συνέβαλαν διάφοροι παράγοντες που συνοψίζονται στην άγνοια της σημασίας τους, στη ναρκοθέτηση της παραλίας κατά τη διάρκεια του Β΄ παγκοσμίου πολέμου και τη λήψη άμμου και χαλικιού μετά τον πόλεμο προκειμένου για την ανοικοδόμηση της πόλης.

 

Εικ. 15: Λίθοι στη βόρεια πλαγιά του Πέτασου.

Μεταξύ της θέσης «Μαυροπγάδα» και «Μαγεριό» υπήρχε τείχος με λαξευμένες πέτρες, το οποίο ήταν ορατό μέχρι πρόσφατα, αλλά καλύφθηκε από παράνομη χωματερή. Το «Μαγεριό» (εικ. 17, 18) είναι μια σπηλιά σε συστάδα βράχων που οφείλει την ονομασία του στο γεγονός ότι κατέφευγαν εκεί οι ζωοκλέφτες οργανώνοντας γλέντια και απολαμβάνοντας τα κλοπιμαία. Η ίδια θέση είναι από τα πιο γνωστά σημεία εκτελέσεων από τους Γερμανούς, οι οποίοι πετούσαν έπειτα τα πτώματα στη θάλασσα αναβιώνοντας με έναν άλλο τρόπο τη μιαρή πράξη των «λήμνιων κακών».

 

Κατά τη διάρκεια του Β΄ παγκοσμίου πολέμου, ΝΔ του «Μαγεριού», στη βόρεια ομαλή πλαγιά του Πέτασου, κατασκευάστηκαν χαρακώματα από αργολιθοδομή, τα οποία είναι ορατά μέχρι σήμερα. Το υλικό προέρχεται από προϋπάρχουσες κατασκευές, πιθανόν αρχαίες. Νοτιοανατολικά των χαρακωμάτων είναι η θέση «Κανόνι» που οφείλει την ονομασία της σε μία τσιμεντένια κατασκευή για την τοποθέτηση αντιαρματικού πυροβόλου. Στην κατασκευή είναι ορατά σήμερα τα ίχνη από τις προσπάθειες των σιδεράδων να απομακρύνουν τις σιδερόβεργες ελλείψει πρώτων υλών αμέσως μετά τον πόλεμο.

 

Στον αυχένα του Πέτασου, και στις ομαλές πλαγιές του, υπάρχουν συγκεντρώσεις λίθων (κοβνοί) που μάλλον προέρχονται από τον καθαρισμό εκτάσεων για καλλιέργεια που γινόταν ως το 1950 περίπου. Στα σημεία αυτά είναι χαρακτηριστικό ότι δεν υπάρχουν καθόλου αστοιβιές, ενώ είναι έντονη η συγκέντρωση άμμου.

 

 image036

Εικ. 16: Χάρτης Πέτασου.

.

 

Στη νότια ομαλή πλαγιά του Πέτασου, εντός της σημερινής ιδιοκτησίας του ξενοδοχείου Ακτή Μύρινα, υπήρχε την εποχή του Β΄ παγκόσμιουimage038 πολέμου άλλη μία κατασκευή για την τοποθέτηση αντιαρματικού πυροβόλου, η οποία στόχευε στο Κάστρο. Από μαρτυρίες των ντόπιων είναι γνωστό πως αποτελούσε μέρος της ψυχαγωγίας των Γερμανών κατακτητών να σημαδεύουν στόχους που σχεδίαζαν στα τείχη του Κάστρου με αποτέλεσμα την καταστροφή μεγάλου μέρους τους.

 

Το 1912-1918 υπήρχε μια μικρή εγκατάσταση δύο ή τριών οικογενειών στη θέση όπου βρίσκεται σήμερα η πισίνα του ίδιου ξενοδοχείου. Οι περισσότεροι πέθαναν από χολέρα και όσοι γλίτωσαν εγκατέλειψαν την περιοχή.

 

Στη νότια παραλία του Ακρωτηρίου, στη θέση που ονομάζεται «Βρυός ή Οβρεγιό», μέσα σε μια συστάδα βράχων που καταλήγει στη θάλασσα (εικ. 16, 19), υπήρχε σύμφωνα με τις μαρτυρίες ντόπιων, θησαυρός, η αναζήτηση του οποίου αποτέλεσε το παιχνίδι πολλών νεαρών στα μέσα του 20ου αιώνα.

 

Από τα παραπάνω διαφαίνεται πως ο Πέτασος συνδέεται με την απώτερη και πρόσφατη μνήμη, ενώ αποτελεί ακόμα μία ανεξερεύνητη πηγή γνώσης για την τοπική ιστορία. Γι’ αυτό αξίζει ιδιαίτερης προσοχής και συστηματικότερης έρευνας και μελέτης.

Εικ. 17: Σπηλιά στη θέση «Μαγεριό»

 

 

  1. 4.Η σύγχρονη τουριστική ανάπτυξη και οι απειλές

 

Το Ακρωτήριο διατήρησε για αιώνες έναν γεωργοκτηνοτροφικό χαρακτήρα. Όμως, τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα, η Ελλάδα «ανοίχθηκε» σε μεγάλες επενδύσεις στον τομέα του τουρισμού που αποτέλεσε έναν από τους κύριους μοχλούς ανάπτυξης. Στη Λήμνο, οι μεγάλες τουριστικές επενδύσεις ξεκίνησαν από τη Μύρινα, ειδικότερα από τα περίχωρα της πρωτεύουσας, εκατέρωθεν του αυχένα του Πέτασου, λόγω της προνομιακής θέσης του.

 

Η ξενοδοχειακή μονάδα, νότια του αυχένα του Πέτασου, ονομάζεται Ακτή Μύρινα. Ο πυρήνας της, αποτελείται από ένα πρότυπο ξενοδοχείο των αρχιτεκτόνων Εμπετά και Τομπάζη που τις δεκαετίες του 1970 και 1980 ήταν διεθνώς γνωστό για την ποιότητα του χώρου, και κυρίως για την άριστη εναρμόνισή του με το φυσικό τοπίο της περιοχής (εικ. 20). Στη δεκαετία του 1990 έγινε μία επέκταση της μονάδας προς τον κύριο κορμό του Ακρωτηρίου, η οποία δεν είχε μορφολογικά και επομένως αισθητικά καμία συγγένεια με τον πρώτο πυρήνα της (εικ. 21).

 

Το ξενοδοχείο, δυναμικότητας σήμερα 410 κλινών, λειτούργησε ως το 2007, οπότε και έκλεισε. Είναι ειρωνικό το γεγονός πως το ίδιο έτος, ενώ υπολειτουργούσε, δόθηκε βάσει της KYA A. Π. 170206/2981/31-7-2007, έγκριση χωροθέτησης για την επέκταση της συγκεκριμένης μονάδας και τη δημιουργία μίας τουριστικής εγκατάστασης συνολικής δυναμικότητας 1085 κλινών. Και αυτό, στα όρια της πόλης της Μύρινας, ενός οικισμού προ του 1923 που αριθμεί μόλις 5.000 κατοίκους κατά την απογραφή του 2001!

                                                                                                    image040 

             Εικ. 18: Θέση «Μαγεριό».

 

image042 

                                                                                                       Εικ. 19: Θέση «Βρυός ή Οβρεγιό».


Αξίζει ίσως να σημειωθεί ότι στα σχέδια επέκτασης αντιτάχθηκαν με ενστάσεις τόσο φορείς του Δημοσίου, όπως το ΤΕΕ (τμήμα ΒΑ Αιγαίου) και το Επαρχείο Λήμνου, που αποφάνθηκαν υπέρ της ανάγκης «τροποποίησης της αρχιτεκτονικής μελέτης, ώστε αυτή να είναι εναρμονισμένη με το υπάρχον δομημένο περιβάλλον και να μην υπάρχουν περιβαλλοντικές επιπτώσεις», όσο και ΜΚΟ όπως η Ανεμόεσσα που αντιτάχθηκε πλήρως στο έργο, ενώ προσέφυγαν στο Συμβούλιο Επικρατείας ιδιώτες με έννομο συμφέρον.

 

Ελπίζεται ότι η όλη μονάδα δεν θα μείνει ερειπωμένη, θυμίζοντας το κουφάρι του ξενοδοχείου στα Καβείρια, αλλά θα αναβιώσει, χωρίς νέα επέκταση, εκσυγχρονιζόμενη και εναρμονιζόμενη με το φυσικό περιβάλλον, στα πρότυπα του αρχικού/υποδειγματικού τουριστικού συγκροτήματος.

 

Η δεύτερη ξενοδοχειακή μονάδα, βόρεια του Πέτασου, ονομάζεται Porto Myrina Palace και έχει δυναμικότητα 300 περίπου κλίνες (εικ. 6, 22, 23). Από την ανασκαφική έρευνα που πραγματοποιήθηκε από την Κ΄ ΕΠΚΑ εντοπίστηκαν οικοδομικά λείψανα που ταυτίστηκαν με το υπαίθριο Ιερό της Αρτέμιδος. Μετά από την τροποποίηση της αρχικής μελέτης της ξενοδοχειακής μονάδας, διατηρήθηκε ορατό το Ιερό της Αρτέμιδος με εμβαδό 4 στρεμμάτων, και διαμορφώθηκε σε επισκέψιμο αρχαιολογικό χώρο (εικ. 13).

 

Παρά το γεγονός ότι πέρασε τουλάχιστον μία δεκαετία από την ολοκλήρωση των δύο ξενοδοχειακών συγκροτημάτων, είναι φανερό πως μόνο η πρότυπη μονάδα της Α΄ φάσης του ξενοδοχείου Ακτή Μύρινα έχει ενσωματωθεί στο φυσικό τοπίο της περιοχής. Τόσο η επέκταση της Β΄ φάσης του Ακτή Μύρινα όσο και το Porto Myrina Palace δεν συνάδουν με το περιβάλλον καθώς ο όγκος τους είναι άνισος προς το φυσικό ανάγλυφο του λόφου του Πέτασου (εικ. 6, 22, 23).

 

Έτσι, απομένει μοναδικό όφελος, η ύπαρξη οργανωμένων τουριστικών μονάδων επαρκούς δυναμικότητας πολύ κοντά στη Μύρινα και η δημιουργία εποχικών θέσεων εργασίας για το ντόπιο πληθυσμό, με την προϋπόθεση βέβαια ότι λειτουργούν και οι δύο.

 

 

  1. 5.Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο για την προστασία του πολιτιστικού και φυσικού πλούτου

 

5.1. Κηρύξεις αρχαιολογικών χώρων που αφορούν τον Πέτασο

 

Το Ακρωτήριο Πέτασος αφορούν:

 

  1. 1.Η Υ. Α. ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Α1/Φ43/60973/3093/22-12-92, ΦΕΚ 25/Β/27-1-93, με την οποία καθορίστηκαν τα όρια του κηρυγμένου και οριοθετημένου αρχαιολογικού χώρου Μύρινας – Κάσπακα – Αυλώνα – Πέτασου – Θάνους – Ανδρωνίου – Πλατέως Λήμνου, στον οποίο συμπεριλαμβάνεται.

 image044

                                       Εικ. 20: Ξενοδοχείο Ακτή Μύρινα – Α’ φάση ανάπτυξης, χωρίς την επέκταση.

 

 image046

Εικ. 21: Ξενοδοχείο Ακτή Μύρινα – Β’ φάση ανάπτυξης.

Πρόκειται για μία ευρεία ζώνη προστασίας, η οποία περιλαμβάνει λείψανα οικισμών, νεκροταφείων, λατομείων και λοιπών δραστηριοτήτων των προϊστορικών, αρχαϊκών και ελληνιστικών χρόνων.

 

  1. 2.Η Υ. Α. ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Α1/Φ43/61145/3599 /9-12-97, ΦΕΚ 81/ Β/5-2-1998, με την οποία καθορίσθηκε ως ενάλιος αρχαιολογικός χώρος, επειδή έχει εντοπιστεί λιμάνι των μεσαιωνικών χρόνων στην περιοχή «Λιμανάκι» στη νότια πλευρά του Πέτασου και σημαντικές αρχαιότητες στη βόρεια πλευρά του, που προς το παρόν παραμένουν ανεξερεύνητες.  

 

  1. 3.Η Υ. Α. ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Α1/Φ20/63792/3549 π.ε./14-5-96, ΦΕΚ 562/Β/11-7-96 που καθορίζει τον ίδιο το λόφο του Πέτασου ως ζώνη Α΄ (αδόμητη) για την αμεσότερη προστασία του, επειδή σώζονται διάσπαρτα ορατά οικοδομικά λείψανα αρχαϊκών, ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων.

 

Το Σεπτέμβριο του 1996, ιδιοκτήτες και νομείς κτημάτων εντός των ορίων της ζώνης Α΄, κατέθεσαν αίτηση ακύρωσης της υπουργικής απόφασης στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ). Από την εξέταση της υπόθεσης διαπιστώθηκε ότι στο επίμαχο ΦΕΚ δημοσιεύθηκε χάρτης, όπου σημειώνεται το ΒΑ όριο της κήρυξης (σημεία 2 και 3) πιο ευρύ από αυτό που εκφράζουν οι συντεταγμένες στη σελ. 6053 του ίδιου ΦΕΚ (εικ. 24). Γι’ αυτό, η Διοίκηση προχώρησε σε διόρθωση του σφάλματος στο ΦΕΚ 1569/Β/16-12-2002, όπου δημοσιεύθηκε το σωστό απόσπασμα χάρτη που αντιστοιχεί στις συντεταγμένες που είχαν δημοσιευθεί στην προσβαλλόμενη Υπουργική Απόφαση και ορίζει το ΒΑ όριο της κήρυξης δυτικότερα (εικ. 25).

 

Όμως, σύμφωνα με παλαιότερες αποφάσεις του ΣτΕ (1316/1992, 3049/1993, 370/1999), η διόρθωση σφάλματος σε δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως περιορίζεται στην απάλειψη γραφικών ή λογιστικών σφαλμάτων, ενώ αποκλείεται η μεταβολή και η προσθήκη νέων στοιχείων στη διοικητική πράξη με τον τύπο της διόρθωσης σφαλμάτων, γιατί αυτό συνιστά τροποποίηση της πράξεως, η οποία πρέπει να γίνεται κατά τη νόμιμη διαδικασία.

 

Στην περίπτωση της αδόμητης ζώνης Α΄ του λόφου του Πέτασου, στην πρόταση της οικείας Εφορείας, με την οποία κινήθηκε η διαδικασία καθορισμού της επίμαχης ζώνης προστασίας, περιγράφονται διαφορετικές συντεταγμένες από εκείνες που αναφέρονται στη γνωμοδότηση του ΚΑΣ και στην ήδη προσβαλλόμενη πράξη, χωρίς να γίνεται οποιαδήποτε αναφορά και επισήμανση της διαφοροποίησης αυτής.

 

Επίσης, σε περίπτωση συνδημοσίευσης διαγραμμάτων πρέπει αυτά να ανταποκρίνονται πλήρως προς το περιεχόμενο της πράξεως, και να υπάρχει απόλυτη σύμπτωση μεταξύ της απεικονιζόμενης στο διάγραμμα ρύθμισης και της αναφερόμενης στην επίμαχη πράξη, διότι δημιουργείται ασάφεια ως προς το περιεχόμενο της ρύθμισης και δεν εκπληρώνεται ο σκοπός της δημοσίευσης των διαγραμμάτων (πρβλ. ΣτΕ 3306/1999, 667/1982).

image048

Εικ. 22: Porto Myrina Palace και Ακτή Μύρινα – λήψη από βόρεια.

 

image050 

Εικ. 23: Porto Myrina Palace και Ακτή Μύρινα – λήψη από νότια.

Για τους παραπάνω λόγους το Συμβούλιο της Επικρατείας μετά από την εκδίκαση της αίτησης ακυρώσεως το Φεβρουάριο του 2003, έκρινε ως πλημμελή την Υπουργική Απόφαση λόγω της ασάφειας που προκύπτει ως προς τα ακριβή όρια της περιοχής. Κατέληξε, με την υπ’ αριθμ. 3055/2003 απόφασή του, στο ότι πρέπει να ακυρωθεί η προσβαλλόμενη Υπουργική Απόφαση και να αναπεμφθεί η υπόθεση στη Διοίκηση προκειμένου να προσδιορισθούν με σαφήνεια τα όριά της αφού τηρηθεί εκ νέου η προβλεπόμενη κατά νόμο διαδικασία της γνωμοδοτήσεως του ΚΑΣ.

 

Είναι γεγονός πάντως ότι η προσβαλλόμενη Υπουργική Απόφαση της Ζώνης Α΄ προστάτευσε μέχρι πρόσφατα τον Πέτασο από την άναρχη –κάποτε αυθαίρετη– δόμηση, η οποία λεηλάτησε τα προηγούμενα χρόνια άλλους λόφους της Μύρινας, όχι ασφαλώς της ίδιας εμβέλειας, αλλά χαρακτηριστικούς της τοπογραφίας της πόλης και του νησιού γενικότερα. Οι λόφοι αυτοί δυστυχώς έχουν παραμορφωθεί, αλλοιώνοντας πλέον ανεπιστρεπτί το τοπίο της πόλης (εικ. 26, 27). Ας αισιοδοξούμε ότι τόσο οι τοπικοί όσο και οι κρατικοί φορείς δεν θα επιτρέψουν την ίδια μεταχείριση στο λόφο του Πέτασου.

 

Επίσης, είναι πολύ θετικό το γεγονός ότι η υπόθεση έχει αναπεμφθεί στη Διοίκηση ώστε να αποσαφηνιστούν τα όριά της Ζώνης Α΄ με την έκδοση νέας απόφασης του ΚΑΣ. Έτσι, δίνεται η δυνατότητα, να επισημανθεί και να τονιστεί κατά την αιτιολόγηση των νέων ορίων της Ζώνης Α΄ απολύτου προστασίας του Πέτασου, η σπουδαιότητα της συλλογικής μνήμης που συνδέεται με εξαίρετα μυθολογικά γεγονότα και παράλληλα της τοπιακής-ιστορικής ολότητας που δημιουργεί με το λόφο του Κάστρου. Να προσδιορισθεί, δηλαδή, ο διττός χαρακτήρας του ως αρχαιολογικού και ιστορικού τόπου που προστατεύεται από τον αρχαιολογικό νόμο.

 

5.2. Ο αρχαιολογικός νόμος (Ν3028/2002)

 

Από τις διατάξεις του Αρχαιολογικού Νόμου (Ν3028/02) για την προστασία των Αρχαιοτήτων και εν γένει της Πολιτιστικής Κληρονομιάς στον οποίο υπάγεται ο πολιτιστικός πλούτος της χώρας μας εντοπίζονται τα χαρακτηριστικά εκείνα σημεία που μπορούν να υποστηρίξουν την ανάγκη προστασίας του Ακρωτηρίου Πέτασος. Πιο συγκεκριμένα επισημαίνονται τα εξής μεταξύ άλλων:

 

  • η προστασία που παρέχεται από τις διατάξεις του Αρχαιολογικού Νόμου έχει ως σκοπό «τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης χάριν της παρούσας και των μελλοντικών γενεών και την αναβάθμιση του πολιτιστικού περιβάλλοντος», (άρθρ.1, § 1).

 

  • ως πολιτιστική κληρονομιά εκτός των άλλων λαμβάνονται και οι ιστορικοί τόποι, οι οποίοι «αποτέλεσαν ή υπάρχουν ενδείξεις ότι αποτέλεσαν το χώρο εξαίρετων ιστορικών ή μυθικών γεγονότων…που είναι δυνατόν να οριοθετηθούν τοπογραφικά, και των οποίων επιβάλλεται η προστασία λόγω της λαογραφικής, εθνολογικής, κοινωνικής …ή εν γένει ιστορικής …σημασίας τους», (άρθρ.2, § δ).

image052

                                                           Εικ. 24: Χάρτης Κήρυξης Πέτασου από το ΦΕΚ 562-Β-11.7.96.

  • η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς συνίσταται εκτός των άλλων «στη διατήρηση και στην αποτροπή της καταστροφής, της αλλοίωσης και γενικά κάθε άμεσης ή έμμεσης βλάβης της», (άρθρ.3, § 1β).

 

  • η προστασία «των μνημείων, αρχαιολογικών χώρων και ιστορικών τόπων περιλαμβάνεται στους στόχους οποιουδήποτε επιπέδου χωροταξικού, αναπτυξιακού, περιβαλλοντικού και πολεοδομικού σχεδιασμού ή σχεδίων ισοδύναμου αποτελέσματος ή υποκατάστατών τους», (άρθρ.3, § 2).

 

  • .με απόφαση «του Υπουργού Πολιτισμού, η οποία εκδίδεται ύστερα από γνώμη του Συμβουλίου (αρμόδιο Τοπικό Συμβούλιο Μνημείων και Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο), συνοδεύεται από διάγραμμα οριοθέτησης και δημοσιεύεται μαζί με αυτό στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, εκτάσεις ή σύνθετα έργα το ανθρώπου και της φύσης σύμφωνα με τις ειδικότερες διακρίσεις του εδαφίου δ΄ του άρθρου 2 χαρακτηρίζονται ιστορικοί τόποι. Στους ιστορικούς τόπους εφαρμόζονται αναλόγως οι διατάξεις των άρθρων 12, 13, 14 και 15 που αφορούν την οριοθέτηση των αρχαιολογικών χώρων και των ζωνών προστασίας τους.

 

Όπως προκύπτει από τις ανωτέρω παραγράφους του αρχαιολογικού νόμου, ο Πέτασος ανήκει στην κατηγορία των ιστορικών τόπων και χρίζει ανάλογης προστασίας.

 

5.3. Προστασία ορνιθοπανίδας

 

Ο Πέτασος ανήκει στα Καταφύγια Αγρίων Ζώων (Κ.Α.Ζ.) ως κοινή ζώνη με Λιμενάρια και Αγ. Αθανάσιο, χαρακτηρισμός που αποκλείει κάποιες ανθρώπινες δραστηριότητες, μεταξύ αυτών και «την ένταξη σε πολεοδομικό ή ρυμοτομικό σχεδιασμό» (Ν.2637/98, άρθρο 57).

 

Όμως, τα Κ.Α.Ζ. του Βορείου. Αιγαίου είναι σε φάση τροποποίησης. Προς το παρόν μόνο αυτά της Λέσβου έχουν δημοσιευθεί και έχουν προσβληθεί ενώπιον του ΣτΕ με αίτηση ακύρωσης, που άσκησαν κυνηγετικές οργανώσεις, η οποία εκκρεμεί. Για την Λήμνο, δεν έχει δημοσιευθεί ακόμα καμία απόφαση. Παραμένει δηλαδή σε φάση τροποποίησης. Η κατάσταση αυτή δεν μπορεί παρά να προκαλεί αμηχανία τόσο σε φορείς όσο και στο κοινό, ενώ υπογραμμίζει την ανάγκη άμεσης διευθέτησης.

 

5.4. Το νέο θεσμικό πλαίσιο για το τοπίο και την προστασία του

 

Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου ή η Σύμβαση της Φλωρεντίας, όπως αλλιώς είναι γνωστή, υπογράφηκε τον Οκτώβριο του 2000 και αποτελεί τομή τόσο στο διεθνές όσο και στο ευρωπαϊκό δίκαιο όσον αφορά την προστασία του τοπίου γιατί είναι το πρώτο νομικό κείμενο διεθνούς δικαίου που είναι αποκλειστικά αφιερωμένο στο τοπίο και την προστασία, διατήρηση, οργάνωση, και βιώσιμη διαχείρισή του.

 image054

Εικ. 25: Διορθωμένο απόσπασμα Χάρτη Κήρυξης Πέτασου στο ΦΕΚ 1569-Β-16.12.2002.

Η έννοια του τοπίου δεν περιέχεται αυτούσια στο εθνικό δίκαιο, αλλά ενέχεται σε ρυθμίσεις που αφορούν το φυσικό περιβάλλον, τους τόπους ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, την αρχιτεκτονική και αρχαιολογική κληρονομιά, κ.ά. Η κύρωση το Φεβρουάριο του 2010 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου από το Ελληνικό Κοινοβούλιο (Νόμος 3827/2010) σηματοδοτεί τη μετάβαση σε μια νέα εποχή σε εθνικό επίπεδο όσο αφορά την προστασία του τοπίου.

 

Σύμφωνα με τη Σύμβαση της Φλωρεντίας «τοπίο σημαίνει μια περιοχή, όπως αυτή γίνεται αντιληπτή από τους ανθρώπους, ο χαρακτήρας της οποίας είναι αποτέλεσμα της δράσης και αλληλεπίδρασης των φυσικών ή/και ανθρώπινων παραγόντων». Το τοπίο υπό τη σύγχρονη εκδοχή του, καθιερώνεται ως στοιχείο του καθημερινού βίου, συνδεόμενο άμεσα με την ποιότητα ζωής και εκλαμβανόμενο ως αδιαχώριστη πλευρά του δικαιώματος σε ένα ποιοτικό περιβάλλον5.

 

Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου αποτελεί τη βάση για την υλοποίηση μιας ολοκληρωμένης πολιτικής που αφορά την προστασία του τοπίου και συνδέεται άμεσα με όλες τις εκφάνσεις του ανθρώπινου βίου και τις αντίστοιχες πολιτικές για το περιβάλλον, τη φυσική και πολιτιστική κληρονομιά, την πολεοδομία, την αγροτική ανάπτυξη, τον τουρισμό, κ.ά.6 Το σημαντικότερο είναι πως δεν πρόκειται για ένα σύνολο απαγορεύσεων που στοχεύει στην προστασία μέσω της παρεμπόδισης κάθε δραστηριότητας. Αντιθέτως, πρόκειται για μία σειρά θέσεων που εναρμονίζονται με τις αρχές της αειφόρου ανάπτυξης και στοχεύουν ομότιμα στο τρίπτυχο «προστασία-διαχείριση-σχεδιασμός».

 

Στην περίπτωση της Λήμνου πρέπει να επισημανθεί ότι ήδη από το 2000 έχει χαρακτηριστεί ως νησί ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, (Αποφ. ΔΠΑ/10081/27.9.2000, ΦΕΚ 1278/Β/20.10.2000), στοιχείο άλλωστε που προβάλλεται ιδιαίτερα από τους τοπικούς φορείς με στόχο την ανάπτυξη του τουρισμού της. Η απόφαση αυτή δεν θεσπίζει συγκεκριμένα μέτρα προστασίας, αλλά αποτελεί κατευθυντήριο άξονα του επιδιωκόμενου χαρακτήρα ανάπτυξης του νησιού, ενός άξονα που στοχεύει στην προστασία και ανάδειξη της φυσικής και πολιτισμικής κληρονομιά του τόπου.

 

Αρωγός για την επίτευξη των στόχων αυτών είναι στο εξής ο Νόμος 3827/2010 για την προστασία του Τοπίου, σύμφωνα με τον οποίο, το τοπίο:

 

  • συμβάλλει στη διαμόρφωση της τοπικής κουλτούρας,
  • αποτελεί ένα σημείο - κλειδί για την ατομική και κοινωνική ευημερία και
  • απαιτεί προστασία, διαχείριση και σχεδιασμό, δημιουργώντας δικαιώματα και ευθύνες στον καθένα.

 

Συμπληρωματικά, αξίζει να αναφερθεί ο πρόσφατος Νόμος 3937 για τη «Διατήρηση της βιοποικιλότητας και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 60 Α’/31.03.2011) όπου στο άρθρο 5, παράγραφος 5 ορίζεται ότι για τα ήδη κηρυγμένα τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, ρυθμίζονται οι όροι ένταξής τους στα προστατευόμενα τοπία με απόφαση Υπουργού ΠΕΚΑ.

 image056

Εικ. 26: Λόφος ΝΑ της Μύρινας – λήψη από ανατολικά.

 

image058

                                                                   Εικ. 27: Λόφος ΝΑ της Μύρινας – λήψη από το Κάστρο.

Στο ίδιο άρθρο διευκρινίζεται ότι ως προστατευόμενα τοπία χαρακτηρίζονται περιοχές μεγάλης οικολογικής, γεωλογικής, αισθητικής ή πολιτισμικής αξίας και εκτάσεις που είναι ιδιαίτερα πρόσφορες για αναψυχή του κοινού ή συμβάλλουν στην προστασία φυσικών πόρων λόγω των ιδιαίτερων φυσικών ή ανθρωπογενών χαρακτηριστικών τους.

 

Ειδικότερα, η περίπτωση του Ακρωτηρίου του Πέτασου είναι ίσως μία από τις πρώτες προκλήσεις εφαρμογής του Ν3827/2010 και του πρόσφατου Νόμου 3937/2011 για τη «Διατήρηση της βιοποικιλότητας και άλλες διατάξεις», ώστε να χαρακτηριστεί ως προστατευόμενο τοπίο αισθητικής και πολιτισμικής αξίας. Ο Πέτασος αποτελεί ένα φυσικό, χαρακτηριστικό λημνιακό τοπίο με έντονο το φορτίο της συλλογικής μνήμης (μυθολογικής και ιστορικής), ενώ ταυτόχρονα, με το λόφο του Κάστρου, συναποτελεί μία τοπιακή ενότητα, χαρακτηριστική της τοπογραφίας της πρωτεύουσας του νησιού, από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα. Η προστασία και η ένταξη του Πέτασου στα προστατευόμενα τοπία θα διασφαλίσει την αναγνωσιμότητα του αρχαιολογικού και ιστορικού τοπίου της πόλης.

 

5.5.   Υπό αναμόρφωση Εθνικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης (ΦΕΚ 128/Α/3-7-2008) και Εθνικό Χωροταξικό Τουρισμού (ΦΕΚ 1138/Β/11.6.2009)

 

Στο μεν πρώτο σημειώνεται σαφώς ότι το «τοπίο» είναι ανάγκη να αποτελεί σημαντική συνιστώσα των πολιτικών χωροταξίας, πολεοδομίας, περιβάλλοντος και πολιτισμού (εικ. 28). Επίσης, τονίζεται η πρόταση για τη διεύρυνση της προστασίας των αρχαιολογικών χώρων με την ένταξη σε αυτούς της διαφύλαξης των τοπίων, η οποία πλέον εντάσσεται και στο πλαίσιο των όρων και κατευθύνσεων του νέου Ν. 3827/2010 για την προστασία του Τοπίου.

 

Στο δε δεύτερο σημειώνεται ότι η Λήμνος ανήκει στις περιοχές με περιθώρια ανάπτυξης ήπιου και εναλλακτικού τουρισμού (κατηγορία Β2, άρθρο 4, εικ. 29). Επίσης, ανήκει στην Ομάδα ΙΙ των νησιών και παράκτιων περιοχών (κατηγορία Ε, άρθρο 45), όπου ο σχεδιασμός των χρήσεων γης (Γ.Π.Σ./ Σ.Χ.Ο.Ο.Α.Π., Ε.Χ.Μ.), πέραν των κατευθύνσεων που δίδονται ανά κατηγορία περιοχής και για τη χωρική οργάνωση των ειδικών μορφών τουρισμού, πρέπει να διερευνά και να προσδιορίζει:

 

α) τη σκοπιμότητα καθορισμού ζωνών τουριστικής ανάπτυξης στις εκτός σχεδίου και εκτός ορίων οικισμών περιοχές και να τις χωροθετεί κατά περίπτωση

 

β) τις ζώνες προστασίας της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς, των φυσικών πόρων και του τοπίου, στις οποίες θα περιορίζεται ή/και θα απαγορεύεται η δυνατότητα δόμησης. Σε κάθε περίπτωση, θα λαμβάνεται υπόψη η φέρουσα ικανότητα των περιοχών, με την ιδιαίτερη επισήμανση ότι η ανεπάρκεια και υπέρβαση της αντοχής των πόρων θα πρέπει να αποτελεί απαγορευτικό κριτήριο για τη χωροθέτηση ζωνών ανάπτυξης τουριστικών μονάδων.


image060

                 Εικ. 28: Πέτασος – πολιτιστική κληρονομιά διεθνούς εμβέλειας και τουριστική περιοχή.

image062 

Εικ. 29: Λήμνος – δυνατότητες ανάπτυξης ήπιου και εναλλακτικού τουρισμού.

Στην περίπτωση του Πέτασου (όπου ήδη υφίστανται δύο πολυτελείς ξενοδοχειακές μονάδες με συνολική δυναμικότητα 710 κλινών στην περιαστική ζώνη της Μύρινας, ενός οικισμού προ του 1923 με μόνιμο πληθυσμό 5.000 άτομα περίπου), εκτιμάται ότι δεν μπορεί να υποστηριχθεί η σκοπιμότητα καθορισμού ευρύτερης ζώνης τουριστικής ανάπτυξης σε μία ήδη κορεσμένη περιοχή που έχει εξαντλήσει τη φέρουσα ικανότητά της. Πόσο μάλιστα, όταν επιβάλλεται η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και του τοπίου της περιοχής για τους λόγους που αναπτύχθηκαν παραπάνω.

 

Γι’ αυτό, άλλωστε, κρίνεται σκόπιμο να προωθηθεί παράλληλα με τα μέτρα προστασίας, ένα Σχέδιο Ολοκληρωμένης Διαχείρισης της άμεσης περιοχής από τον Αυλώνα μέχρι το Κάστρο μιας περιοχής που δέχεται πολύπλευρες και έντονες αντιφατικές πιέσεις (βιομηχανικές, οικιστικές, τουριστικές, αναψυχής, κλπ). Ένα Σχέδιο Ολοκληρωμένης Διαχείρισης που μπορεί να αποτρέψει απειλές και να αξιοποιήσει τις δυνατότητες του μοναδικού τοπίου προς όφελος τόσο του κοινωνικού συνόλου όσο και του τουρισμού που αποτελεί αναμφίβολα σημαντικότατο τομέα ανάπτυξης του νησιού.

 

 

  1. 6.Συμπεράσματα

 

6.1. Γενικά συμπεράσματα περί αειφόρου ανάπτυξης

 

Οι εμπειρίες των τελευταίων δεκαετιών τόσο στο διεθνή και ευρωπαϊκό, όσο και στον εθνικό χώρο, κατέδειξαν την ανάγκη αναθεώρησης των αντιλήψεων περί ανάπτυξης. Έγινε συνείδηση ότι η «αειφόρος ανάπτυξη» εξασφαλίζει –στο διηνεκές– καλύτερη ποιότητα ζωής για τον άνθρωπο. Προϋποθέτει δε προστασία και σεβασμό στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον του, στους πόρους –φυσικούς, ανθρωπογενείς και άυλους– κάθε τόπου και κάθε κοινωνίας. Η πολιτική αυτή διαπερνά σταδιακά το θεσμικό και νομικό πλαίσιο όλων των κρατών της παγκόσμιας κοινότητας.

 

Στο πλαίσιο αυτής της πολιτικής, ο τομέας του πολιτισμού αποτελεί σοβαρή συνιστώσα, καθώς συνδέεται με τη φυσική και πολιτιστική κληρονομιά. Ενδεικτικό δε της σημασίας που αποδίδεται στον τομέα αυτόν σε ευρωπαϊκό επίπεδο, είναι ότι αναπτύχθηκε ραγδαία (ήτοι κατά 20%) την περίοδο 1999-2003, δηλαδή τρεις φορές ταχύτερα από το μέσο όρο των άλλων τομέων ανάπτυξης της ευρωπαϊκής οικονομίας7.

 

6.2. Συμπεράσματα για το Ακρωτήριο Πέτασος

 

Από την ανάπτυξη των προηγούμενων κεφαλαίων καταδεικνύεται ότι το Ακρωτήριο Πέτασος είναι αρχέγονο στοιχείο της Λήμνου, φορέας μνήμης και σημαντικός φυσικός πόρος που η προστασία και η ανάδειξή του μπορούν από κοινού να συμβάλλουν καθοριστικά στην αειφόρο ανάπτυξη της Μύρινας και του νησιού ευρύτερα, καθώς το τοπίο αποτελεί κύριο πόλο έλξης του τουρισμού στο νησί.

 

image064

Εικ. 30: Το Ακρωτήριο Πέτασος από το κάστρο της Μύρινας, στο βάθος ο Όρμος του Κάσπακα.

 

image066 

Εικ. 31: Η παραλία των Ρηχών Νερών, ο λόφος του Μετεωρολογικού Σταθμού και ο Ρωμέικος Γιαλός

από τον Πέτασο.

Επομένως, ο χαρακτηρισμός του Πέτασου ως αρχαιολογικού χώρου - σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του Νόμου 3028/2002 - και ως προστατευμένου τοπίου, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις του Νόμου για την Προστασία του Τοπίου (Ν.3827/2010) και τον πρόσφατο Νόμο 3937/2011 για τη «Διατήρηση της βιοποικιλότητας και άλλες διατάξεις», κρίνεται απαραίτητος ώστε να:

  • διατηρηθεί η συλλογική μνήμη,
  • αναδειχθεί η ιδιαίτερη ταυτότητα των κατοίκων της πόλης και της ιστορίας τους,
  • προστατευθεί η τοπιακή ενότητα του δίπολου «Κάστρο- Πέτασος», που συναποτελούν το ισχυρότερο τοπόσημο του νησιού,
  • συμμετέχει στο φυσικό και αρχαιολογικό πάρκο πόλης, συμβάλοντας στην ενεργοποίηση του βιωματικού χαρακτήρα που εμπεριέχει η επίσκεψη των παρακείμενων Αρχαιολογικών Χώρων, δηλαδή, του Ιερού της Αρτέμιδος, του Προϊστορικού Οικισμού της Μύρινας και του Κάστρου.

 

Ο χαρακτηρισμός του Πέτασου ως προστατευμένου τοπίου μπορεί επιπρόσθετα να αποτελέσει τον καταλύτη για μία σειρά ωφέλιμων εξελίξεων στον άμεσο χώρο, συμβάλλοντας:

  • στην εξυγίανση των υφιστάμενων όμορων τουριστικών εγκαταστάσεων. Μία τέτοια εξυγίανση θα μπορούσε να αξιοποιήσει το Επιχειρησιακό Περιφερειακό Πρόγραμμα Βορείου Αιγαίου, αλλά και τη δράση «πράσινος τουρισμός» που αποτελεί μία επιμέρους πρωτοβουλία του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού στο πλαίσιο του Ε.Π. «Ανταγωνιστικότητα και Επιχειρηματικότητα 2007-13». Στόχος, η εναρμόνιση του περιβάλλοντος χώρου με τη φυσιογνωμία του τοπίου ώστε από κοινού να διαδραματίσουν ουσιαστικό ρόλο στην προβολή των περιβαλλοντικών, πολιτιστικών, κοινωνικών αξιών του νησιού.
    • στην οργάνωση και ανάδειξη μιας περιπατητικής- πολιτιστικής διαδρομής από το Ρωμέικο Γιαλό ως τον Αυλώνα, με έμφαση στο Κάστρο, την παραλιακή ζώνη του Ρωμέικου Γιαλού -με το σύνολο των διατηρητέων του κτιρίων και το σημαντικότατο Αρχαιολογικό Μουσείο του νησιού- τον Προϊστορικό Οικισμό της Μύρινας στη ζώνη των Ρηχών Νερών και του Ανδρωνίου, το λόφο του Μετεωρολογικού Σταθμού, τον Πέτασο, την παραλία του Αυλώνα με το υπέροχο φυσικό τοπίο, που συμπλέκονται σε μια άρρηκτη φυσική - ιστορική διαχρονική ενότητα (εικ. 30-35).

 

Καταλήγοντας, συνάγεται το συμπέρασμα ότι για να ανταποκριθεί η Μύρινα στις προκλήσεις ενός νέου –αειφόρου– μοντέλου ανάπτυξης και να έχει τον πρωταγωνιστικό ρόλο που της αρμόζει ως πρωτεύουσας του νησιού, θα πρέπει να αναδείξει τα ιδιαίτερα φυσικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά της, μεταξύ των οποίων ξεχωριστή θέση κατέχει το Ακρωτήριο Πέτασος.

 

 image068

Εικ. 32: Ελάφια στο κάστρο της Μύρινας και στο βάθος ο Πέτασος.

 

 image070

Εικ. 33: Ο Ρωμέικος Γιαλός από τον Πέτασο.

 


Σημειώσεις

 

  1. Η Υψιπύλη, όπως και η γιαγιά της Αριάδνη και η προγιαγιά της Πασιφάη, είχε γνωρίσματα σεληνιακής θεάς: Υψιπύλη, από την υψηλή πύλη, δηλαδή το τόξο της πορείας της σελήνης πάνω στον ουρανό. Όπως, Πασιφάη, η πάσι – φαής, η πάσι- φαίνουσα Σελήνη.
  1. 2.Το Ανδρώνι ονομάστηκε έτσι από το μοναστήρι του Αγ. Ανδρόνικου που είχε εκεί γύρω στα 1320 μ.Χ., παπα-Μιχελής, Λημνιακή Λαογραφία, Κάστρο 1950, σελ.45
  2. 3.Τουρπτσόγλου – Στεφανίδου Β., Ταξιδιωτικά και γεωγραφικά κείμενα για τη νήσο Λήμνο (15ος – 20ος αι.), Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Επιστημονική Επετηρίδα της Πολυτεχνικής Σχολής. Παράρτημα αρ. 33 του Θ΄ τόμου, Θεσσαλονίκη, 1986, σελ.45
  1. Δύο εξ αυτών είναι οι κ. Χρήστος Κολλερός και Γεώργιος Περιστέρης, τους οποίους ευχαριστούμε θερμά για τις χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με την περιοχή του Πέτασου.
  2. Παπαγιάννης Θ. – Σορώτου Α., Σε αναζήτηση του ελληνικού τοπίου, Πρακτικά 1ης συνάντησης εργασίας στο πλαίσιο του προγράμματος διαφύλαξη και διαχείριση του Ελληνικού Τοπίου, Αθήνα, 2010 σελ.67-68
  3. ό.π., σελ.31
  4. Αποσπάσματα ομιλίας του Γιώργου Βερνίκου, Πρόεδρος της Vernicos Yachts, και Πρόεδρος του ελληνικού γραφείου της Greenpeace, στην Αίθουσα Γερουσίας της Βουλής των Ελλήνων στα πλαίσια διοργάνωσης συνεδρίου με αφορμή την πρόσφατη σύζευξη πολιτισμού και τουρισμού σε ένα Υπουργείο με θέμα «ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ» στις 5 Ιουνίου 2010
  5. Η συγκεκριμένη πράξη αφορά στην υλοποίηση επενδύσεων στον τομέα του τουρισμού από επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται ως ξενοδοχεία ή λοιπά τουριστικά καταλύματα και αποσκοπεί στην ανάπτυξη της περιβαλλοντικής συνείδησης των εμπλεκομένων στην τουριστική διαδικασία και της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης των τουριστικών επιχειρήσεων, στην αναβάθμιση των προσφερόμενων υπηρεσιών και των περιβαλλοντικών επιδόσεων και στη δημιουργία υποδομών που πληρούν κριτήρια οικολογικής πιστοποίησης.
  6. Οι εικόνες 33, 34 προέρχονται από το αρχείο του κ. Γιάννη Βάρδα, τον οποίο ευχαριστούμε θερμά.

 

 image072

                                                        Εικ. 34: Κάστρο και Πέτασος ,1900 – Λήψη από ΝΑ9.

 

 image074

Εικ. 35: Ο Ρωμέικος Γιαλός και ο Πέτασος, 1916 – Λήψη από Α.

Βιβλιογραφία

 

Αρχοντίδου, Α. και Κοκκινοφόρου, Μ., (επιμ.), Αρχαίο θέατρο Ηφαιστείας, Λήμνος, 2004.

Αρχοντίδου, Α. και Κοκκινοφόρου, Μ., (επιμ.), Η Μύρινα της πρώιμης εποχής του Χαλκού, ΥΠΠΟ, Κ΄ ΕΠΚΑ, 2004.

Αρχοντίδου–Αργύρη, Α., «Η Μύρινα υπό το φως των ανασκαφών», Αρχαιολογία 50, 1994.

Γεροντούδης, Λ., Η νήσος Λήμνος – Ιστορία, Διάλεκτος, Λαογραφία, Αθήνα, 1971.

Δόδουρας, Σ., «Τοπία στην αμιχθαλόεσσα», Τα Λήμνια (Σεπτέμβριος), Λήμνος, 2010.

Δόδουρας, Σ., Διαφύλαξη και διατήρηση του Ελληνικού τοπίου: Λήμνος – Εισαγωγική έκθεση, Μεσογειακό Ινστιτούτο για τη Φύση και τον Άνθρωπο (Med-INA), Αθήνα, Μάρτιος 2010.

Ενεπεκίδης, Π., Αρχιπέλαγος: Ίμβρος, Τένεδος, Λήμνος, Λέσβος, Χίος, Σάμος, Πάτμος 1800-1923, Αθήνα, 1988.

Κολλερός, Χ., Ένα πανί μας λειπ’ για να σαλπάρουμ’, Αθήνα, 2010.

Κοντέλλης, Κ., Τα κάστρα της Λήμνου, Αθήνα, 2004.

Λαμπαδαρίδου–Πόθου, Μ., Υψιπύλη – Η βασίλισσα του αίματος, Αθήνα, 2010.

Μαλατάκη, Β., Λεύκωμα Λήμνου, Λήμνος, 1939.

Μοσχίδης, Α., Λήμνος, Αλεξάνδεια, 1907.

Μπασγιουράκης, Θ., Λήμνος η χαρά της ανακάλυψης (μέρος Α’ και Β’), περιοδικό Ελληνικό Πανόραμα, Αθήνα, 1999.

Μπελίτσου, Θ., Η Λήμνος και τα χωριά της, Αθήνα,1994.

Μπουμπάρης, Π., «Λήμνος – Πολιτιστικός τουρισμός: Ορισμός, μεθοδολογία, δυνατότητες ανάπτυξης», Λήμνος Φιλτάτη (Πρακτικά του 1ου συνεδρίου των δημάρχων του αρχιπελάγους), Αθήνα, 1994.

Νικολάου, Σ., «Δόμηση εκτός σχεδίου ή εκτός λογικής;», Η Φύση 121, Αθήνα, 2008.

Ντάφης, Σ., Παπαστεργιάδου, Ε., Λαζαρίδου, Θ. Τσιαφούλη, Μ., Τεχνικός Οδηγός Αναγνώρισης, Περιγραφής και Χαρτογράφησης Τύπων Οικοτόπων της Ελλάδας, Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων-Υγροτόπων (ΕΚΒΥ), 2001.

Παπαγιάννης, Θ. και Σορώτου, Α., (επιμ.), Σε αναζήτηση του ελληνικού τοπίου, Πρακτικά 1ης συνάντησης εργασίας στο πλαίσιο του προγράμματος διαφύλαξη και διαχείριση του Ελληνικού Τοπίου, Μεσογειακό Ινστιτούτο για τη Φύση και τον Άνθρωπο (Med-INA), Αθήνα, 2010.

Schneider, B., “Zur Herpetofauna der Insel Limnos (Hellespontische Inseln, Nordagais, Griechenland)”, Salamandra 22 (4), pp. 276-280, 1986.

Σοφούλης, Κ., «Επικίνδυνες τάσεις αλλοίωσης της εθνικής φυσιογνωμίας του Αιγαίου: Υπάρχει αποτρεπτική λύση;», Λήμνος Φιλτάτη (Πρακτικά του 1ου συνεδρίου των δημάρχων του αρχιπελάγους), Αθήνα, 1994.

Τουρπτσόγλου–Στεφανίδου, Β., Ταξιδιωτικά και γεωγραφικά κείμενα για τη νήσο Λήμνο (15ος – 20ος αι.), Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Επιστημονική Επετηρίδα της Πολυτεχνικής Σχολής. Παράρτημα Αρ. 33 του Θ΄ τόμου, Θεσσαλονίκη, 1986.\

Valakos, E., Pafilis, P., Sotiropoulos, K., Lymberakis, P., Maragou, P. and Foufopoulos, J., The Amphibians and Reptiles of Greece, Chimaira, Frankfurt, Germany, 2008.

 


Περιεχόμενα

1. Εισαγωγή                                                                                                              5

2. Δεδομένα φυσικού τοπίου                                                                                7

3. Η ζώσα μνήμη και το αρχαιολογικό τοπίο                                                     9

     3.1.α. Μυθολογικά στοιχεία                                                                                     9-11

     3.1.β. Ο αντίκτυπος του μύθου στην αρχαιότητα και σήμερα                                  11-13

     3.2.    Στοιχεία τοπωνυμίου                                                                                     13-15

     3.3.    Δεδομένα αρχαιολογικού τοπίου                                                                  15-19

4. Η σύγχρονη τουριστική ανάπτυξη και οι απειλές                                         19

5. Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο για την προστασία του πολιτιστικού
   και φυσικού πλούτου                                                                                         21

     5.1.    Κηρύξεις αρχαιολογικών χώρων που αφορούν τον Πέτασο                         21-25

   5.2.   Ο αρχαιολογικός νόμος (Ν3028/2002)                                                                        25-27

     5.3.   Προστασία ορνιθοπανίδας                                                                            27

     5.4.   Το νέο θεσμικό πλαίσιο για το τοπίο και την προστασία του                        27-31

     5.5.   Υπό αναμόρφωση Εθνικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και

               Αειφόρου Ανάπτυξης (ΦΕΚ 128/Α/3-7-2008) και Εθνικό Χωροταξικό

               Τουρισμού (ΦΕΚ 1138/Β/11.6.2009)                                                               31-33

6. Συμπεράσματα                                                                                                   33

     6.1.   Γενικά συμπεράσματα περί αειφόρου ανάπτυξης                                         33

     6.2.   Συμπεράσματα για το Ακρωτήριο Πέτασος                                                   33-35


Σημειώσεις                                                                                                                37

Βιβλιογραφία                                                                                                           39

 

 

Main Menu

Επικοινωνία

"ΑΝΕΜΟΕΣΣΑ "

Τ.Θ. 103   Τ.Κ.81400   Μύρινα ΛΗΜΝΟΥ

email : info@anemoessa.net

Ο ΚΑΙΡΟΣ